انجمن ملی ژئوفیزیک ایران مجله ژئوفیزیک ایران 2008-0336 20 4 2026 07 23 Characterization and classification of site selection conditions for geomagnetic observatory placement and their spatial distribution in Tehran province سرشت‌نمایی و طبقه‌بندی معیارهای تعیین محل رصدخانه ژئومغناطیسی و توزیع مکانی آنها در محدوده استان تهران 35 50 244197 10.30499/ijg.2026.576589.1756 FA بهادر شاه قبادی کارشناسی ارشد، موسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران منصوره منتهایی دانشیار، موسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران حجت الله رنجبر استاد، مهندسی معدن، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران لقمان نمکی استادیار، مهندسی معدن، دانشگاه آزاد سنندج، کردستان، ایران Journal Article 2026 02 18 The site selection process for a geomagnetic observatory placement is essentially a rigorous effort to eliminate or minimize all possible sources contaminating observatory measurements now and for the foreseeable future. The performance of a geomagnetic observatory critically depends on the signal-to-noise ratio of the recorded magnetic field components. All EM noise sources that distort this ratio must be identified and considered in site selection. Site selection for geomagnetic observatories traditionally involves evaluating multiple environmental, geological, and infrastructural factors, but without classification, these criteria are often assessed ad hoc, leading to inefficiencies and suboptimal choices. Classification addresses these by enabling systematic, data-driven prioritization of criteria, reducing subjectivity, and facilitating scalable GIS-based multi-criteria evaluations across large regions. In this study, we first carry out a detailed review and classification of EM noise sources that affect geomagnetic measurements. These sources are grouped into three main categories: (a) artificial EM noise, (b) natural EM noise related to geological, crustal magnetic anomalies and atmospheric processes, and (c) natural hazards that threaten long-term observatory operation. Artificial EM noise includes power transmission and distribution networks (three‑phase high-voltage lines and single‑phase medium-voltage feeders), electrified railways and DC metro systems, buried metallic pipelines with cathodic protection, radio and radar communication systems, and electric security fences. For each of these sources, published case studies and theoretical considerations are used to describe the frequency content, dominant field components, amplitude decay with distance, and recommended minimum distances (e.g., tens of meters to several kilometers) required to avoid strong contamination of geomagnetic records. Natural EM noise and geophysical conditions are also analyzed as essential criteria. Topographic variations and associated charge accumulation on surface irregularities, spatial changes in crustal magnetic susceptibility inferred from airborne magnetic data, and large-scale atmospheric and ionospheric phenomena can all deform the EM field and reduce the interpretability of observatory data. Moreover, because one of the main tasks of a geomagnetic observatory is to provide long time series for studies of core dynamics, the site must remain stable over time and be protected from destructive geological processes. Therefore, active faults, seismic hazard zones, mass-movement–prone slopes, and other geohazards in Tehran Province are mapped and incorporated as exclusion or low-suitability zones.In the next step, these conceptual criteria are translated into spatial information layers for Tehran Province. Ten main layers are generated for artificial EM noise sources, including the locations of high-voltage transmission lines, oil and gas pipelines, railways and DC metro lines, cities and villages, active mines, industrial zones, power plants, and transformer substations. These data are compiled from national geological and mining databases and from open, collaborative geographic databases and are validated and edited using satellite imagery and GIS tools. Additional layers representing topographic slope derived from SRTM-based digital elevation models, surface water bodies, crustal magnetic anomalies, lithological units, active faults, and seismic hazard zones are also prepared. تعاریف بسیار ضعیف و پراکنده‌ای از معیارهای مکان‌یابی رصدخانه ژئومغناطیسی در متون ژئوفیزیکی وجود دارد. این درحالی است که مکان یک رصدخانه، نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت اطلاعات و حجم داده‌های ثبت شده در طی فعالیت آن دارد. مکان‌یابی ناقص یک رصدخانه، اصالت اندازه‌گیری‌ میدان‌های الکترومغناطیسی (EM) انجام شده در آن را متأثر می‌سازد، چراکه دامنه نوفه‌های EM اغلب چندین برابر بزرگتر از دامنه سیگنال‌های اصلی است و امکان حذف این تداخلات در شرایط معمول وجود ندارد. در این پژوهش براساس مطالعات انجام شده برای ارتقاء سطح سیگنالها در سری‌های زمانی میدان‎‌های‌ EM اندازه‌گیری شده و نیز از بررسی عواملی که منجر به تعطیلی رصدخانه‌ها شده‌اند، مهمترین معیارها برای مکان‌یابی بهینه رصدخانه‌های ژئومغناطیسی استخراج و طبقه‌بندی شدند. تمرکز تأسیسات زیرساختی، مراکز حیاتی، نظامی و اقتصادی وابسته به انواع تجهیزات الکترونیکی در استان تهران از یک‌سو آن را در معرض انبوهی از نوفه‌های EM قرار داده و از سوی دیگر ضرورت احداث رصدخانه ژئومغناطیسی که داده‌های آن موجب ارتقای مدل‌های پیشبینی مخاطرات طبیعی (زلزله، طوفان‌های مغناطیسی، تغییرات آب و هوایی، اقلیمی) و درنتیجه ارتقای تاب‌آوری منطقه‌ای در استان تهران می‌شوند را برجسته می‌سازد. به این دلیل در بخش آخر این مقاله، ساختار سلسله مراتبی پیشنهاد شده در بخش اول به کار گرفته شده و چگونگی توزیع معیارهای مکان‌یابی رصدخانه ژئومغناطیس در سرتاسر استان تهران به تفصیل بررسی شده است.

https://www.ijgeophysics.ir/article_244197_23f9caf1e26affa9a11011136745f9a0.pdf