انجمن ملی ژئوفیزیک ایران مجله ژئوفیزیک ایران 2008-0336 20 4 2026 07 23 Variation in the rainy season over Iran وردایی فصل بارش ایران 51 76 244868 10.30499/ijg.2026.570737.1750 FA محدثه وزیری مهر دانشجوی دکترا اقلیم‌شناسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران حسین عساکره استاد، گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0001-7699-0547 محسن حمیدیان پور دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران 0000-0001-7389-172X Journal Article 2026 01 07 <span>The rainy season (RS) constitutes a fundamental component of the hydroclimatic system in arid and semi-arid regions, where water availability is highly sensitive to changes in precipitation timing and persistence. In a country such as Iran, where large areas are characterized by limited and irregular rainfall, variations in the onset, cessation, and duration of the rainy season can exert profound impacts on water resources management, agricultural productivity, food security, and ecosystem sustainability. Despite its importance, comprehensive assessments of long-term changes in rainy season characteristics across different spatial scales in Iran remain limited. The present study aims to investigate spatiotemporal variations in the timing of the rainy season—including onset, cessation, and length—as well as changes in the proportion of rainy season precipitation relative to annual precipitation. These variations are examined for both the widespread rainy season and regional rainy seasons across Iran, with a particular focus on contrasting their behavior during two distinct climatic phases: a relatively wet period (1960–1997) and a predominantly dry period (1998–2023). To achieve these objectives, daily precipitation records from 72 synoptic meteorological stations<span> </span>distributed across Iran were analyzed. The selected stations provide long-term observational records ranging from 32 to 63 years, ensuring adequate temporal coverage for detecting climatic shifts. Rainy season indicators were derived<span> </span>using consistent criteria applied across all stations, allowing for a robust comparison of temporal changes and spatial<span> </span>patterns. In addition, multivariate regression analysis was employed to assess the influence of key geographical factors—longitude, latitude, and altitude—on the spatial variability of rainy season timing. The results indicate pronounced changes in rainy season characteristics during the second climatic phase. Specifically, the onset of the widespread rainy season has been delayed in many regions, while its cessation has occurred earlier, leading to a statistically significant shortening of the rainy season length. These changes are most evident in the northeastern, southeastern, and parts of the southwestern regions of Iran. Furthermore, the explanatory power of spatial variables varies across the country,<span> </span>highlighting strong regional contrasts in the controls governing rainy season dynamics. At the regional scale, the rainy season has experienced reduced rainfall continuity, accompanied by an expansion of dry intervals within the season.<span> </span>The most substantial declines in continuity are observed in the northeastern and southeastern regions, which are<span> </span>already vulnerable to water scarcity. Overall, the findings reveal structural changes in the seasonal rainfall regime of<span> </span>Iran, reflecting modifications in the behavior of rain-producing atmospheric systems. These changes are consistent with the broader signals of recent climate change and global warming, underscoring the need for adaptive strategies in water resources planning, agriculture, and climate-resilient development.</span> <strong style="mso-ansi-font-weight: normal;"><span dir="RTL" lang="FA"> </span></strong> <span lang="AR-SA">وردایی فصل بارش، به‌ویژه در نواحی خشک و نیمه‌خشک، نظیر ایران، می‌تواند نقش و پیامدهایی مؤثر بر منابع آب، تولیدات کشاورزی و پایداری اکوسیستم‌ها داشته باشد. هدف پژوهش پیش‌رو، بررسی وردایی تقویمی (آغاز، پایان و طول) و نسبت بارش به بارش سالانۀ فصل بارش فراگیر و فصل بارش ناحیه‌ای ایران و مقایسه ویژگی‌های آنها در دو فاز اقلیمی متمایز، شامل دورۀ مرطوب (</span><span lang="FA">۱۹۶۰</span><span lang="FA">–</span><span lang="FA">۱۹۹۷) </span><span lang="AR-SA">و دورۀ خشک (</span><span lang="FA">۱۹۹۸</span><span lang="FA">–</span><span lang="FA">۲۰۲۳)، </span><span lang="AR-SA">است. بدین منظور، از داده‌های روزانه بارش </span><span lang="FA">۷۲</span><span lang="AR-SA"> ایستگاه همدید کشور با طول دوره آماری </span><span lang="FA">۳۲</span><span lang="AR-SA"> تا </span><span lang="FA">۶۳</span><span lang="FA"> </span><span lang="AR-SA">سال استفاده شد. به طوری که نتایج نشان می‌دهد در دوره دوم آغاز فصل بارش فراگیر در بسیاری از نواحی کشور با تاخیر و پایان آن زودتر رخ داده است؛ در نتیجه طول فصل بارش - به‌ویژه در نواحی شمال‌شرق، جنوب‌شرق و بخش‌هایی از جنوب‌غرب کشور - کاهش یافته است. همچنین، نقش متغیرهای مکانی شامل طول، عرض جغرافیایی و ارتفاع در تبیین تغییرات مکانی تقویم فصل بارش در نواحی مختلف کشور متفاوت بوده است. فصل بارش ناحیه‌ای نیز در دورۀ خشک دچار کاهش تداوم و افت بارش شده است؛ بیشترین کاهش در شمال‌شرق و جنوب‌شرق کشور مشاهده گردید. این یافته‌ها بیانگر تغییرات ساختاری در چرخه فصلی بارش ایران و بازتابی از واکنش سامانه‌های باران‌زا به دگرگونی‌های اقلیمی اخیر است</span><span lang="FA">.</span> https://www.ijgeophysics.ir/article_244868_505a50348ede60073cbf8088b9c5862d.pdf