انجمن ملی ژئوفیزیک ایران مجله ژئوفیزیک ایران 2008-0336 20 4 2026 07 23 Assessment of the tourism potential of the central plateau of Iran using a thermal stress analysis approach during warm and cold periods of the year ارزیابی پتانسیل گردشگری فلات مرکزی ایران با رویکرد تحلیل تنش‌های حرارتی در دوره‌های گرم و سرد سال 157 180 247720 10.30499/ijg.2026.580202.1766 FA ابراهیم فتاحی استاد، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران فائزه نوری دانشجوی دکتری هواشناسی، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران 0000-0003-2002-5152 عباس رنجبر سعادت آبادی استاد، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران 0000-0003-2239-0786 Journal Article 2026 05 02 Tourism is highly sensitive to climatic conditions because tourists’ comfort and travel decisions are influenced by heat and cold stress. This issue is particularly important in arid and semi-arid regions where strong seasonal and spatial thermal variations create both opportunities and constraints for tourism development. The Central Plateau of Iran, encompassing the provinces of Isfahan, Yazd, Kerman, and Fars, represents one of the country’s most important tourism regions due to its cultural heritage, desert landscapes, mountainous environments, and diverse natural attractions. However, climatic contrasts and topographic variability significantly affect thermal comfort and tourism suitability across the region. This study assessed the tourism potential of the Central Plateau of Iran using the Physiological Equivalent Temperature (PET) index during the period 2008–2017. Meteorological variables including air temperature, relative humidity, vapor pressure, wind speed, cloud cover, and mean radiant temperature (Tmrt) were prepared and analyzed. Because Tmrt is a key component of PET calculation, the RayMan Pro software was employed to estimate Tmrt and compute PET values. Standard human parameters were considered, including a height of 1.75 m, body weight of 75 kg, age of 25 years, clothing insulation of 0.9 clo, and an activity level of 32 W. To evaluate the influence of topography on thermal comfort, the relationship between PET values and station elevation was examined using linear regression and the coefficient of determination (R²) at monthly, seasonal, and annual scales. The results revealed a consistent inverse relationship between PET and elevation, indicating that increasing altitude reduces PET values and moderates heat stress conditions. The steepest negative slope (-0.01) was observed in May, reflecting the high sensitivity of bioclimatic conditions to elevation during the transition to the warm season. Furthermore, the highest explanatory power of elevation was recorded in March and May and during spring, with R² values reaching 0.69, demonstrating the strong influence of topography on the spatial distribution of thermal comfort. Although the explanatory power decreased slightly in summer, the relationship remained relatively strong, with an R² value of approximately 0.63. Seasonal PET patterns showed that winter was generally dominated by cold stress, particularly in high-elevation areas, whereas summer was characterized by moderate to strong heat stress in lowland regions. In contrast, spring and autumn provided the most favorable thermal conditions, with large areas falling within comfortable or slightly stressful thermal categories. Regional analysis highlighted substantial spatial variability, with Kerman exhibiting relatively stable and favorable thermal conditions, Yazd showing greater thermal variability, Isfahan being more affected by cold stress, and Fars experiencing higher summer heat stress. Overall, the findings demonstrate that tourism potential in the Central Plateau of Iran is strongly controlled by seasonal thermal conditions and elevation. Spring and autumn represent the most suitable periods for tourism activities, while high-elevation areas function as important climatic refuges during hot seasons. These results emphasize the importance of bioclimatic zoning and climate-sensitive tourism planning to enhance tourist comfort and support sustainable tourism development. در این پژوهش، به‌منظور ارزیابی پتانسیل گردشگری فلات مرکزی ایران، شاخص دمای فیزیولوژیک معادل طی دوره ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۷ محاسبه و تحلیل شد. بدین منظور، متغیرهای مؤثر بر تعادل انرژی بدن انسان شامل دمای هوا، رطوبت نسبی، فشار بخار، سرعت باد، پوشش ابر و دمای متوسط تابشی گردآوری شدند. برای برآورد دمای متوسط تابشی و محاسبه شاخص PET، از نرم‌افزار RayMan Pro استفاده شد. ویژگی‌های فردی استاندارد شامل قد ۱٫۷۵ متر، وزن ۷۵ کیلوگرم، سن ۲۵ سال، پوشش ۰٫۹ کلو و فعالیت متابولیکی ۳۲ وات در نظر گرفته شد. به‌منظور بررسی تأثیر عوامل توپوگرافی بر تغییرات آسایش حرارتی، رابطه بین مقادیر PET و ارتفاع ایستگاه‌ها با استفاده از رگرسیون خطی و ضریب تعیین (R²) تحلیل شد.نتایج نشان داد که بین شاخص PET و ارتفاع رابطه‌ای معکوس برقرار است؛ به‌طوری‌که با افزایش ارتفاع، مقدار PET کاهش یافته و شدت تنش گرمایی تعدیل می‌شود. بیشینه مقدار شیب منفی در ماه می برابر با ۰/۰۱- به‌دست آمد که بیانگر حساسیت بالای شرایط بیوکلیماتیک به تغییرات ارتفاع در آستانه فصل گرم است. همچنین، مقادیر بالای ضریب تعیین در ماه‌های مارس و می و نیز در فصل بهار، با مقدار 69/0، نشان داد که ارتفاع در این دوره توان تبیین بالایی در تغییرات مکانی PET دارد. در فصل تابستان نیز با وجود کاهش نسبی قدرت تبیین، رابطه PET و ارتفاع همچنان نسبتاً قوی باقی ماند و مقدار ضریب تعیین حدود 63/0 محاسبه شد. از نظر زمانی، بهار و پاییز به‌عنوان مناسب‌ترین دوره‌های گردشگری اقلیمی شناسایی شدند؛ زیرا بیشترین سهم شرایط بدون تنش یا همراه با تنش خفیف در این فصول رخ می‌دهد. از نظر مکانی نیز نتایج بیانگر ناهمگنی قابل‌توجه پتانسیل گردشگری در منطقه است؛ به‌گونه‌ای که نواحی مرتفع‌تر، به‌ویژه در دوره گرم سال، شرایط مطلوب‌تری برای گردشگری تابستانه دارند، در حالی که نواحی کم‌ارتفاع و کویری بیشتر در معرض تنش گرمایی قرار می‌گیرند.

https://www.ijgeophysics.ir/article_247720_c6ce250f23354ca291eb39641e138b08.pdf