اثر مراکز چرخندزای مدیترانه بر بارش سالانه ایران در دوره 1960 تا 2002

نوع مقاله: مقاله تحقیقی‌ (پژوهشی‌)

نویسندگان

1 مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، ایران

2 دانشگاه بیرجند، ایران

چکیده

در این پژوهش اثر فراوانی سالانه چرخندهای مراکز مهم چرخندزای مدیترانه و همچنین میانگین سالانه فشار سطح دریای این مراکز بر بارش سالانه ایران در دوره 1960 تا 2002 بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد که بجز مناطق جنوب شرق، شرق و قسمتی از مرکز ایران، بارش سالانه بقیه کشور تحت تاثیر معنی‌‌دار فراوانی چرخندهای مراکز یادشده است. فراوانی چرخندهای دو مرکز شرق مدیترانه و شمال دریای سرخ، نسبت به دیگر مراکز چرخندزا، در بارش مناطق وسیع‌تری از ایران تاثیر دارد. توزیع جغرافیایی ضریب همبستگی بین بارش سالانه ایران و میانگین سالانه فشار سطح دریای مراکز چرخندزا نیز نشان‌‌دهنده آن است که دو مرکز شمال دریای سرخ و شرق مدیترانه بیشترین تاثیر را از لحاظ وسعت بر بارش ایران دارند. ضرایب همبستگی بین بارش سالانه مشاهده شده و محاسبه شده ایران براساس معادلات رگرسیون خطی چندمتغیره (برحسب فراوانی چرخندهای سالانه مراکز چرخندزای مدیترانه) برای ایستگاه‌‌های غرب، مرکز و شرق کشور معنی‌‌دار و خطای استاندارد برآورد در بیشتر ایستگاه‌‌های غرب از ایستگاه‌‌های شرق کوچک‌تر است. تحلیل براساس میانگین فشار سطح دریای مراکز چرخندزا نیز نشان‌‌دهنده وجود همبستگی معنی‌دار بین بارش مشاهده شده و محاسبه شده در ایستگاه‌‌های واقع در مرکز، شمال غرب، شرق و جنوب شرق است. علاوه‌‌بر‌‌این، مقادیر بارش محاسبه شده با معادلات رگرسیون که با استفاده از میانگین سالانه فشار سطح دریای مراکز چرخندزا به‌دست می‌‌آید، نسبت به فراوانی سالانه چرخندهای این مراکز، به مقادیر مشاهده شده بارش نزدیک‌تر است.  ضرایب همبستگی بین فراوانی سالانه چرخندها و میانگین سالانه فشار سطح دریا در مراکز شرق و غرب مدیترانه، خلیج جنوا و شمال دریای سرخ در سطح 5% معنی‌‌دار است، ولی در جنوب ایتالیا و قبرس معنی‌‌دار نیست.
مقایسه توزیع جغرافیایی ضرایب همبستگی فراوانی سالانه چرخندها و میانگین فشار مراکز چرخندزا با بارش ایران نشان می‌دهد، در صورتی این توزیع‌‌ها مشابه هستند که همبستگی قوی بین فراوانی سالانه چرخندها و میانگین فشار مراکز چرخندزا وجود داشته باشد و همچنین مرکز چرخندزا در مسیر حرکت چرخندهای مراکز دیگر نباشد. این شرایط تنها در دو مرکز غرب مدیترانه و خلیج جنوا وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effect of Mediterranean cyclogenesis centers on annual precipitation of Iran during 1960 to 2002

نویسندگان [English]

  • Parviz Irannejad 1
  • Farhang Ahmadi-Givi 1
  • Alireza Mohammadnejad 2
چکیده [English]

The Mediterranean climate is characterized by dry hot summers and rainy winters. In the summer, the Northern Hemisphere high pressure belt migrates northwards, dominating the Mediterranean area. During the winter, the high-pressure belt drifts back towards the equator, and the region becomes more dominated by rain-bearing cyclones. Apart from the seasonal changes in the frequency and intensity of cyclones, the track of the cyclones varies with the season, tending toward the south-east in the summer and to the east in the winter.  The main cyclogenesis centers in the Mediterranean are the Gulf of Genova, the North Red Sea, Cyprus, West Mediterranean, East Mediterranean, Southern Italy, and the Iberian Peninsula.
In the present study, the effects of the annual frequency of cyclones generated in different Mediterranean centers and the annual mean sea-level pressure of the centers on annual precipitation of Iran are investigated using data for the period of 1960 to 2002. The geographical distribution of correlation coefficients between the precipitation in Iran and the frequency of cyclones in the Mediterranean cyclogenesis centers indicates that the annual cyclone frequency in the Mediterranean area significantly affects the annual precipitation of almost all regions of Iran, except those in the southeastern, eastern and central parts of the country. The two cyclogenesis centers that affect the precipitation of larger areas of Iran are the East Mediterranean and the North Red Sea. The regions of Iran under the influence of these two centers are located in the north, north-west and south. While precipitation in the south-east and central regions of Iran has no significant correlation with the sea surface pressure at any of the Mediterranean centers, those in the west and north-west are significantly correlated with the sea-level pressure of almost all of the Mediterranean centers.
Two sets of multi-variable linear regression models were developed to regress the annual precipitation from stations throughout Iran to 1) the number of cyclones generated in different Mediterranean centers (cyclone frequency models) and 2) the mean sea-level pressure at representative stations of the Mediterranean centers (sea level pressure models). Correlation coefficients between the measured annual precipitation and that predicted using the cyclone frequency models for the stations in the west, east and center of Iran are significant, and the standard error of estimation is smaller in the west than in the east. The correlation coefficients between the observed annual precipitation and that predicted by the mean sea-level pressure models are significant for stations located in the center, northeast, east and southeast of Iran. The precipitation calculated by the sea-level pressure models is closer to observations compared to that predicted by the cyclone frequency models. During winters with negative precipitation anomaly (drought) in Iran, the subtropical high pressure belt (the Azores high pressure) dominates the Mediterranean and the mean sea-level pressure is anomalously high. This situation decreases the frequency of cyclones in almost all of the Mediterranean centers.  
The correlation coefficient between the cyclone frequency and sea-level pressure is significant only in the West Mediterranean and Gulf of Genova centers. It seems there are two specific features that distinguish these two from other Mediterranean centers: a) the migrating cyclones generated in other centers do not pass through these centers and b) the geographical distribution of the correlation coefficients between precipitation in Iran and cyclone frequencies and sea-level pressure of these two centers are very similar.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mediterranean cyclogenesis centers
  • annual cyclone frequency
  • sea level pressure
  • linear regression
  • Precipitation
  • Iran